Organizacja społeczna „Historical Trace” Historical Trace ORGANIZACJA SPOŁECZNA
Strona główna → Blog → Standardy prawne
Standardy prawne 30 września 2026 · 6 min czytania

Spadek w UE: znaczenie miejsca zwykłego pobytu i wyboru prawa

Spadek w UE zwykle podlega prawu miejsca zwykłego pobytu. Obywatel Polski może wybrać prawo polskie. Sprawdź zasady i wyjątki.

Spadek w UE: znaczenie miejsca zwykłego pobytu i wyboru prawa

Najczęstszy błąd w transgranicznych sprawach spadkowych to założenie, że o wszystkim decyduje obywatelstwo albo położenie majątku. W Unii Europejskiej znaczenie ma inna okoliczność i to od niej zależy, według jakich zasad zostanie podzielony dorobek całego życia.

Jedno postępowanie zamiast kilku

Od 17 sierpnia 2015 roku w UE stosuje się wspólne rozporządzenie spadkowe. Dotyczy ono spadków po osobach zmarłych w tym dniu lub później i obejmuje wszystkie państwa Unii z wyjątkiem Danii oraz Irlandii.

Główna zasada: dziedziczenie podlega prawu państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Co do zasady prawo to reguluje spadek jako całość, niezależnie od położenia majątku. Istnieją jednak wyjątki, m.in. skuteczny wybór prawa oraz szczególne przepisy dotyczące niektórych składników majątku.

Jeżeli dana osoba miała miejsce zwykłego pobytu w Polsce, a pozostawiła mieszkanie w Polsce i dom w Hiszpanii, zasadniczo właściwe będą polskie organy, a bez skutecznego wyboru innego prawa i przy braku wyjątku — prawo polskie. Nie trzeba automatycznie prowadzić dwóch niezależnych postępowań o ustalenie dziedziczenia. Nadal mogą być potrzebne czynności w Hiszpanii, np. wpis do rejestru nieruchomości i rozliczenie podatków.

Miejsce zwykłego pobytu to okoliczność faktyczna, a nie pieczątka potwierdzająca zameldowanie. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli zmarły był w sposób oczywisty ściślej związany z innym krajem, zastosowanie może mieć prawo tego kraju.

Możesz wybrać prawo polskie

Rozporządzenie pozwala za życia wybrać dla swojego spadku prawo państwa własnego obywatelstwa. Prawo ustalone zgodnie z rozporządzeniem stosuje się także wtedy, gdy jest to prawo państwa nienależącego do UE.

Dla obywatela Polski mieszkającego w Niemczech, Czechach lub we Włoszech oznacza to możliwość poddania dziedziczenia prawu polskiemu zamiast prawu kraju zwykłego pobytu — w sprawie, w której stosuje się rozporządzenie.

Po co wybierać prawo

Krąg spadkobierców, wysokość udziałów i zasady ochrony najbliższych, takie jak zachowek lub udział obowiązkowy, wyraźnie różnią się między państwami. Podział, który wydaje Ci się oczywisty, według prawa obcego może wyglądać inaczej.

Jeżeli Twoja rodzina mieszka w Polsce, część majątku znajduje się w Polsce, a Ty mieszkasz za granicą, wybór prawa polskiego może zwiększyć przewidywalność dziedziczenia. Nie jest jednak jedyną sytuacją, w której stosuje się prawo polskie, ani gwarancją wszystkich oczekiwanych skutków. Warto sprawdzić także przepisy dotyczące konkretnych aktywów i państw.

Pytanie Bez skutecznego wyboru prawa Po wyborze prawa w testamencie
Jakie prawo będzie stosowane Co do zasady prawo miejsca zwykłego pobytu, z wyjątkami Prawo państwa Twojego obywatelstwa
Kto odziedziczy majątek Według prawa właściwego, zwykle miejsca zwykłego pobytu Krąg według wybranego prawa
Zachowek lub inna ochrona najbliższych Według prawa właściwego dla dziedziczenia Według prawa wybranego, z możliwymi wyjątkowymi ograniczeniami

Czego nie daje wybór prawa

Wybór prawa obejmuje także właściwe dla tego prawa zasady ochrony najbliższych, w tym zachowek lub udział obowiązkowy. Nie można więc zakładać, że wybór automatycznie usuwa taką ochronę albo że zawsze pozostawia ją w kształcie prawa kraju zamieszkania. Trzeba sprawdzić prawo wybrane oraz ewentualne wyjątkowe ograniczenia, np. związane z porządkiem publicznym.

Jeżeli stosuje się prawo niemieckie, uprawniony zstępny pominięty w testamencie może żądać połowy wartości udziału ustawowego. Uprawnieni mogą być także małżonek i rodzice, przy czym prawo rodziców zależy m.in. od braku uprawnionych zstępnych. W Polsce zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi i rodzicom, którzy dziedziczyliby z ustawy: zasadniczo wynosi połowę udziału, a dwie trzecie — gdy uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub uprawniony zstępny jest małoletni.

Ponadto niektóre przepisy kraju położenia nieruchomości stosuje się mimo wybranego przez Ciebie prawa.

Granice rozporządzenia: czego nie reguluje

W ogóle nie obejmuje podatków. Określa je prawo krajowe poszczególnych państw, a obowiązki podatkowe mogą powstać w więcej niż jednym kraju — rozporządzenie tego nie eliminuje.

Poza zakresem rozporządzenia pozostają małżeńskie ustroje majątkowe oraz co do zasady ogólne kwestie zdolności do czynności prawnych; samo rozporządzenie zawiera jednak zasady dotyczące m.in. zdolności do sporządzenia określonych rozrządzeń na wypadek śmierci. Przed podziałem spadku trzeba też czasem ustalić, co należało do zmarłego, a co do pozostałego przy życiu małżonka.

Jeżeli jako obywatel Polski mieszkasz w innym państwie UE i masz rodzinę lub majątek w Polsce, warto rozważyć testament z wyraźnym wyborem prawa polskiego. Pozwala to uporządkować kwestie dziedziczenia, ale nie rozstrzyga automatycznie podatków ani własności majątku małżeńskiego. Bez skutecznego wyboru prawa zasadniczo stosuje się prawo miejsca zwykłego pobytu w chwili śmierci, z przewidzianymi prawem wyjątkami.

Jeżeli znajdujesz się w takiej sytuacji, możesz skorzystać z bezpłatnej wstępnej pomocy prawnej organizacji pozarządowej „Historical Trace”. Prawnicy wolontariusze przeanalizują Twoją sytuację, przystępnie wyjaśnią przysługujące Ci prawa i przedstawią plan dalszych działań krok po kroku. Wypełnij krótki formularz zgłoszeniowy na naszej stronie, aby otrzymać poufną konsultację pro bono w ciągu jednego–dwóch dni roboczych. Organizacja nie świadczy płatnych usług i nie pobiera honorariów.

Omówienie tematu krok po kroku Spadek za granicą: jak dopełnić formalności i nie stracić praw →
Uzyskaj bezpłatną konsultację Pro Bono →
BEZPŁATNIE · PRO BONO

Skorzystaj z bezpłatnej wstępnej konsultacji prawnej pro bono

Opisz swoją sytuację w wiadomości na WhatsAppie lub w formularzu — nasi specjaliści bezpłatnie ją przeanalizują i wskażą dalsze kroki.

Pełna poufność zgłoszenia
Bez zaliczek i ukrytych warunków
Wskazówki dotyczące dalszych działań

Napisz do nas przez WhatsApp

Lub skorzystaj z formularza kontaktowego

Wystarczy telefon lub adres email.

Czytaj także

Śmierć bliskiej osoby: komu przysługują świadczenia i co obejmują
Standardy prawne
Śmierć bliskiej osoby: komu przysługują świadczenia i co obejmują
Czytaj →
Dziedziczenie bez testamentu: kto dziedziczy i w jakiej kolejności
Standardy prawne
Dziedziczenie bez testamentu: kto dziedziczy i w jakiej kolejności
Czytaj →
Z czego składa się roszczenie odszkodowawcze i jak oblicza się jego wysokość
Standardy prawne
Z czego składa się roszczenie odszkodowawcze i jak oblicza się jego wysokość
Czytaj →
NEWSLETTER

Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie i odkryciami historycznymi

Nowe plany działania, omówienia spraw i materiały o zachowaniu pamięci rodzinnej. Bez spamu.